لوله و تیوب مقاطعی فلزی، طویل و توخالی هستند که در حالت سطح مقطع دایرهای، بسیار به یکدیگر شباهت دارند. به عبارتی، برخی این دو را یک نوع محصول میدانند. چراکه تشخیص آنها از یکدیگر در برخی موارد بسیار دشوار به نظر میرسد و نیازمند شناخت دقیق تفاوت لوله و تیوب است.
لوله یا pipe یک محصول با سطح مقطع کاملا گرد است که با پارامترهای رده SCH و سایز اسمی NPS استانداردسازی میشود. در مقابل، تیوب یا tube محصولی با سطح مقطع گرد، مربعی یا مستطیلی است که با پارامترهای قطر داخلی ID و ضخامت جداره WT مشخص میشود. برای اینکه بهتر با تفاوت آنها آشنا شوید، در این مقاله با ما همراه باشید تا با نگاه تخصصی و جامع به مقایسه لوله و تیوب بپردازیم.
8 تفاوت لوله و تیوب
8 مورد از مهمترین تفاوتهای لوله و تیوب عبارتاند از:
- لولهها حاوی سطح مقطع کاملا گرد هستند اما تیوبها با سطح مقطع گرد، مربعی و مستطیلی قابلتولیدند.
- طول استاندارد لولهها معمولا 6 و 12 متر است اما تیوبها میتوانند در هر طول دلخواه و سفارشی تولید شوند.
- لوله باید طبق استاندارد و جدول اشتال لوله تولید شود اما تیوب در ابعاد و سایزهای سفارشی قابلتولید است.
- تیوب معمولا تا سایز 5 اینچ تولد و عرضه میشود اما سایز لولهها تا 48 اینچ و بیشتر هم میرسد.
- تیوبها ساختار بدون درز دارند درحالیکه لولهها بهصورت لوله مانیسمان بدون درز یا لوله درزدار ساخته میشوند.
- سطوح داخلی تیوبها صاف و هموار است اما سطح داخلی لوله ممکن است ناهموار و خشن باشد.
- از لولهها برای انتقال سیالات و از تیوبها در ساخت تجهیزات و سیستمها استفاده میشود.
- معمولا تیوب فولادی به دلیل نیاز به تلرانس ابعادی دقیق و دقت ابعادی گرانتر از لوله فولادی است.
مقایسه تخصصی لوله و تیوب
برای شناخت دقیقتر تفاوت لوله و تیوب، لازم است آنها را ازنظر ساختاری، فرآیند تولید، کاربرد و… مقایسه کنیم. برای این منظور به استانداردهای مربوطه مراجعه میکنیم تا اطلاعات دقیق و تخصصی ارائه شوند.
مقایسه لوله و تیوب ازنظر سایز، رده و ضخامت
مطابق با استانداردهای ASTM A106، API 5L و ASME B36.10 مربوط لولههای فولادی (pipes) درزدار و بدون درز، برای سایزبندی این محصولات از پارامترهای قطر خارجی (Outside Diameter=OD)، سایز اسمی لوله (Nominal Pipe Size=NPS) و رده (Schedule=SCH) استفاده میشود. این پارامترها بهصورت زیر تعریف میشوند:
قطر خارجی (OD)
برابر است با قطر داخلی لوله بهاضافه دو برابر ضخامت جداره لوله که برحسب اینچ یا میلیمتر بیان میشود. فرمول قطر خارجی لوله به شرح زیر است:
(WT) ضخامت × 2 + (ID) قطر داخلی = قطر خارجی (OD)
سایز اسمی لوله (NPS)
برحسب اینچ بیان میشود و از مقدار 1/8 تا 48 اینچ در حالت استاندارد متغیر است. برای لولههای با NPS زیر 14 اینچ، مقدار NPS و OD متفاوت است؛ اما برای سایزهای بالاتر از 14 اینچ، NPS دقیقا مطابق با OD است. بااینحال، هیچ رابطه مشخصی بین NPS و OD بهصورت فرمول ریاضی وجود ندارد.
رده لوله (SCH)
پارامتری که مقدار فشار مجاز قابل تحمل لوله های فولادی را در شرایط سرویس برحسب تنش تسلیم لوله مشخص میکند. هرچه عدد رده لوله بیشتر باشد، ضخامت افزایش مییابد اما رده بههیچعنوان با مقدار ضخامت برابر نیست. بااینحال، در بازار رواج یافته است که این دو را یکی در نظر میگیرند و رده را در واقع ضخامت لوله میدانند! عدد SCH لوله از 10 تا 160 برای لولههای فولادی و از 10S تا 80S برای لولههای استیل متفاوت است.
سایز تیوب
در مقابل، برای سایزبندی تیوبهای فولادی از پارامترهای قطر خارجی (OD)، ضخامت دیواره (Wall Thickness=WT) و عدد Gauge یا BWG که مخفف Birmingham Wire Gauge است استفاده میشود. پارامتر گیج تیوب یا BWG از مقدار 00 تا 24 متغیر است. بهعنوانمثال، برای تیوب با gauge 16 و قطر خارجی 1 اینچ، ضخامت و قطر داخلی به ترتیب برابر با 0.065 و 0.870 اینچ است. لازم به ذکر است هرچه عدد gauge بالاتر باشد، ضخامت تیوب کمتر است.
مقایسه کاربرد تیوب و لوله
با اینکه لوله و تیوب ازنظر بسیاری از جنبهها شبیه به یکدیگرند اما کاربردهای نسبتا متفاوتی دارند. بهطوریکه لولهها در خطوط انتقال و تیوبها در ساخت تجهیزات مورداستفاده قرار میگیرند.
مهمترین کاربردهای لوله یا پایپ فولادی عبارت است از:
- خطوط انتقال آب، نفت و گاز
- لولهکشیهای تجهیزات شیمیایی و پتروشیمیها
- لولههای هیدرولیک در صنایع و خودروسازی
- لولههای مبدل حرارتی در تجهیزات گرمایشی
کاربردهای مهم تیوب فولادی شامل موارد زیر میشوند:
- صنایع خودروسازی
- ساخت تجهیزات ساختمانی
- تجهیزات تهویه مطبوع
- ساخت تجهیزات پزشکی با دقت ابعادی بالا
مقایسه فرآیند تولید pipe و tube
همانطور که پیشتر اشاره شد، لولههای فولادی به دو روش درزدار و بدون درز قابلتولید هستند. در روش بدون درز، این محصولات با عبور یک سنبه فلزی از میان شمشهای فولادی با سطح مقطع مربعی که اصطلاحا بلوم نامیده میشوند و از قبل تحت حرارت بالا قرارگرفتهاند، تولید میشوند.
در حالت درزدار، لولهها معمولا به روش جوشکاری قوس زیر پودری SAW و جوشکاری مقاومتی الکتریکی ERW تولید میشوند. چنانچه درز جوش مستقیم باشد، لوله از نوع درز مستقیم و چنانچه درز جوش به شکل مارپیچ باشد، لوله از نوع اسپیرال خواهد بود.
در مقابل، تیوبهای فولادی معمولا بهصورت بدون درز و مشابه لولههای مانیسمان تولید میشوند اما سنبههای مورد استفاده در تولید آنها به شکل گرد، بیضوی، مربعی یا مستطیلی است. همچنین تیوبها به روش اکستروژن نیز قابلتولید هستند. یکی از مشخصههای پرداختکاری تیوبها، سطح داخلی و خارجی هموار و صاف است که لولهها از چنین قابلیتی برخوردار نیستند و مقداری سطح داخلی آنها ناهموارتر است.
با تفاوت لوله درز دار و بدون درز بیشتر آشنا شوید!
نحوه تشخیص لوله از تیوب
برای اینکه بتوانید بهراحتی لوله را از تیوب تشخیص دهید باید بهخوبی با تفاوت لوله و تیوب که تا به اینجا به آن پرداختهشده آشنا باشید. اما یک سری نکات تکمیلی هم وجود دارد که در شناخت سریعتر لوله و تیوب بسیار مفید است:
- معمولا مقاطع طویل و توخالی با سایز زیر 1/4 اینچ در هر حالتی تیوب هستند.
- تیوبها نهایتا تا سایز زیر 5 اینچ تولید میشوند. بنابراین، سایزهای بالاتر قطعا لوله هستند.
- سایز تیوبها دقیقا برابر با قطر خارجی آنهاست. مثلا تیوب 1 اینچ دارای قطر خارجی 25.4 میل است اما لوله 1 اینچ دارای قطر خارجی 33.4 میل است.
- درصورتیکه سطح مقطع محصول کاملا گرد نبود یا به شکلهای دیگر بود، قطعا تیوب است. اما در صورت گرد بودن باید سایر پارامترها بررسی شوند.
نظرات کاربران
پرسش خود را ثبت کنید یا تجربههایتان را با ما به اشتراک بگذارید.